Een schoorsteenbrand ontstaat wanneer de aanslag die zich in de schoorsteen heeft opgebouwd vlam vat. Die aanslag, ook wel roet of creosoot genoemd, hoopt zich op als hout of kolen niet volledig verbranden. Het goede nieuws: een schoorsteenbrand is in de meeste gevallen te voorkomen door de schoorsteen regelmatig te laten reinigen.
Toch gaat het regelmatig mis. De brand speelt zich af in de schoorsteen zelf, waardoor je het van buiten soms niet meteen ziet, terwijl de temperaturen binnen de schoorsteen kunnen oplopen tot boven de 1.000 graden Celsius. Dat maakt een schoorsteenbrand gevaarlijker dan hij op het eerste gezicht lijkt.
Hoe ontstaat een schoorsteenbrand?
De oorzaak is vrijwel altijd hetzelfde: te veel aanslag in de schoorsteen. Die aanslag bestaat uit onverbrande deeltjes die bij het stoken meekomen met de rook. Ze koelen af in de schoorsteen en hechten zich aan de binnenwand. Hoe langer er niet schoongemaakt wordt, hoe dikker die laag wordt. Op een gegeven moment is er genoeg brandstof aanwezig om spontaan te ontbranden, bijvoorbeeld door een vonk of een piek in de rooktemperatuur.
Nat of onvoldoende gedroogd hout maakt het probleem groter. Vochtig hout brandt minder goed en produceert meer roet en creosoot dan droog hout. Hout dat langer dan een jaar gedroogd is, heeft een vochtgehalte van minder dan 20 procent en verbrandt veel schoner. Stook je regelmatig op natte blokken, dan bouw je de aanslag sneller op en vergroot je de kans op een schoorsteenbrand.
Hoe herken je een schoorsteenbrand?
Een schoorsteenbrand is niet altijd meteen zichtbaar. Er zijn wel duidelijke signalen waar je op kunt letten:
- Een luid rommelend, sissend of bruisend geluid in de schoorsteen.
- Vonken of vlammen die uit de schoorsteenpijp komen.
- Een sterke, scherpe brandlucht in huis.
- Rook die via kieren of de kachel de kamer in komt.
- Een hevige hitte die je voelt aan de schoorsteenwand of de rookpijp.
Zie of hoor je één of meer van deze tekens, ga er dan niet vanuit dat het vanzelf overgaat. Een schoorsteenbrand kan zich snel uitbreiden naar aangrenzende constructiedelen van je huis.
Wat moet je doen bij een schoorsteenbrand?
Handel snel, maar kalm. Doe het volgende:
- Bel 112. Doe dit meteen als je een schoorsteenbrand vermoedt. De brandweer beoordeelt ter plaatse hoe ernstig de situatie is.
- Sluit de toevoer van zuurstof. Dicht het luchtrooster of de klep van de kachel of open haard zoveel mogelijk. Minder zuurstof betekent minder vuur.
- Verlaat het huis als er rook binnendringt. Rookgassen zijn gevaarlijk. Ga naar buiten en wacht op de brandweer.
- Probeer de brand niet zelf te blussen. Gooi geen water in de schoorsteen of op de kachel. De extreme temperatuurverschillen kunnen de schoorsteen laten scheuren.
- Houd de omgeving vrij. Zorg dat buren en omstanders op afstand blijven van de uitmonding van de schoorsteen, vanwege vallende vonken.
Gevaren die je misschien niet verwacht
Een schoorsteenbrand is niet alleen gevaarlijk zolang de brand actief is. De hoge temperaturen kunnen de binnenwand van de schoorsteen beschadigen. Scheuren in het voegwerk of de schoorsteenwand kunnen ervoor zorgen dat rookgassen, inclusief koolmonoxide, later naar binnen lekken. Dat gevaar is onzichtbaar en reukloos. Laat de schoorsteen na een brand altijd keuren door een erkend schoorsteenveger voordat je de kachel of open haard weer gebruikt.
Bovendien kunnen vonken en hete roestvlokken die uit de schoorsteen komen op het dak of in de dakgoot terechtkomen en daar brand veroorzaken. Zeker bij een droog houten dak of dak met mos is dat risico reëel.
Schoorsteenbrand voorkomen: dit werkt
Preventie is simpel en goedkoop vergeleken met de schade die een schoorsteenbrand kan aanrichten. De belangrijkste maatregel is regelmatig laten schoonmaken door een erkend schoorsteenveger. Hoe vaak dat moet, hangt af van hoe intensief je stookt, maar één keer per jaar is voor de meeste huishoudens een verstandige richtlijn. Stook je dagelijks of meerdere maanden per jaar, dan kan vaker nodig zijn.
Naast het laten reinigen helpt het om alleen goed gedroogd hout te gebruiken. Kies voor hout met een vochtgehalte onder de 20 procent. Vochtmeters zijn voor een paar euro verkrijgbaar en geven je direct inzicht. Stook ook niet te laag: een trage, smeuïende brand met weinig trek produceert meer roet dan een goed brandende, hete vlam.
Na een schoorsteenbrand repareer je beschadigingen altijd eerst voordat je de schoorsteen opnieuw in gebruik neemt. Dat is geen luxe, maar een kwestie van veiligheid.
