Televisie is al decennialang een vast onderdeel van het dagelijks leven. Wat begon als een groot, zwaar apparaat in de woonkamer, is uitgegroeid tot een wereld vol series, live uitzendingen, documentaires en nieuwsprogramma’s. De manier waarop we kijken is de afgelopen jaren enorm veranderd. Toch blijft de tv voor veel mensen het middelpunt van de avond.
De geschiedenis van de tv in Nederland
In 1951 begon de Nederlandse publieke omroep met zijn eerste experimentele uitzendingen. Aanvankelijk hadden maar weinig mensen thuis een ontvanger. Dat veranderde snel in de jaren zestig, toen het bezit van een toestel normaal werd. De uitzendingen waren eerst alleen in zwart-wit. Kleurentelevisie werd in Nederland pas breed beschikbaar vanaf 1967. In de decennia daarna kwamen er meer zenders bij, werd het beeld scherper en werden de schermen groter. Met de komst van kabel en later satelliet konden kijkers ineens tientallen zenders ontvangen uit binnen- en buitenland. Het nieuws, de sport en de grote showprogramma’s werden gedeelde ervaringen voor miljoenen mensen tegelijk.
Lineair kijken versus streamen
Vroeger was er geen keuze: je keek wat er op dat moment werd uitgezonden. Dat heet lineair kijken. Je stelde je avond in op het programmaschema van de omroep. Nu is dat anders. Streamingdiensten als Netflix, Videoland en Disney+ bieden series en films aan die je op elk moment kunt bekijken. Dit wordt ook wel on demand kijken genoemd. Volgens onderzoek kijkt een groot deel van de Nederlandse bevolking inmiddels regelmatig via zo’n dienst. Toch is live televisie niet verdwenen. Grote sportevenementen, verkiezingsuitslagen en populaire spelshows trekken nog steeds enorme aantallen kijkers die allemaal op hetzelfde moment inschakelen. Die gedeelde beleving is iets wat streamen vooralsnog niet kan bieden.
Bekende gezichten op het scherm
De Nederlandse tv heeft door de jaren heen veel bekende presentatoren voortgebracht. Sommigen begonnen als journalist en groeiden uit tot vertrouwde gezichten in de woonkamer. Tijs van den Brink is daar een goed voorbeeld van. Hij presenteerde jarenlang programma’s over geloof, maatschappij en politiek bij de EO. In 2014 zei hij al openlijk dat hij televisie minder invloedrijk vond dan de politiek. In 2025 stapte hij dan ook over naar de Tweede Kamer als lid voor de BBB. Zijn verhaal laat zien hoe presentatoren soms meer willen bereiken dan een scherm hen biedt. Naast hem zijn er tientallen andere gezichten die generaties lang meegaan, van talkshowpresentatoren tot sportcommentatoren.
Hoe de kijker van nu eruitziet
Het kijkgedrag is de afgelopen jaren sterk veranderd. Jongeren onder de dertig kijken gemiddeld veel minder via een gewone tv dan ouderen. Zij gebruiken vaker een laptop, tablet of smartphone om hun favoriete content te bekijken. Toch heeft de grote flatscreen in de woonkamer zijn plek nog niet verloren. Veel huishoudens combineren beide: een slim toestel dat zowel reguliere zenders als streamingapps afspeelt. De zogenoemde smart-tv maakt dat mogelijk. Kijkcijfers worden tegenwoordig ook anders gemeten. Terugkijken via een app of website telt steeds vaker mee. Dat geeft een completer beeld van hoeveel mensen een programma werkelijk hebben gezien. Omroepen en producenten houden hier rekening mee bij het maken van nieuwe programma’s.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een smart-tv en een gewone tv?
Een smart-tv is verbonden met internet en heeft ingebouwde apps zoals Netflix, YouTube en NPO Start. Met een gewone tv kun je alleen kijken wat via de antenne, kabel of satelliet binnenkomt. Een smart-tv geeft dus meer keuze en maakt terugkijken eenvoudiger.
Hoeveel uur televisie kijkt de gemiddelde Nederlander per dag?
Volwassenen in Nederland kijken gemiddeld zo’n drie uur per dag naar beeldschermcontent. Bij ouderen ligt dat hoger, bij jongeren lager. Jongeren kijken een deel van die tijd via hun telefoon of computer in plaats van via een tv-toestel.
Wat zijn kijkcijfers precies en wie meet die?
Kijkcijfers geven aan hoeveel mensen een programma hebben bekeken. In Nederland doet het SKO, de Stichting KijkOnderzoek, dit onderzoek. Zij volgen een grote groep huishoudens om te meten wat er wordt gekeken. Die gegevens gebruiken omroepen en adverteerders om te zien hoe populair een programma is.
Kan ik gratis televisie kijken zonder abonnement?
Ja, gratis televisie kijken is mogelijk via de gewone antenne, ook wel digitenne genoemd. Daar ontvang je de Nederlandse publieke zenders en een aantal commerciële zenders zonder extra kosten. Voor kabel of satelliet betaal je meestal een maandelijks bedrag aan een aanbieder.
