Een schoorsteen opvangen met een constructie is nodig wanneer je het onderste deel van de schoorsteen wilt verwijderen, maar het bovenliggende deel wilt laten staan. In plaats van de hele schoorsteen te slopen, draag je het gewicht over op een stalen of houten dragend element, zodat de rest veilig blijft hangen of staan. Dit is een constructieve ingreep met risico’s, en het vereist in de meeste gevallen overleg met een constructeur.
Wanneer is dit de juiste keuze? Typisch als je een tussenvloer doorbreekt voor een open ruimte, een doorgang maakt door een muur waarin de schoorsteen zit, of als je alleen het benedendeel wilt weghalen om ruimte te winnen in de keuken of woonkamer. Het alternatief is de schoorsteen volledig slopen, maar dat is een grotere ingreep en soms niet gewenst vanwege het uiterlijk, historische waarde of kosten.
Wanneer is een opvangconstructie voor een schoorsteen nodig?
Een schoorsteen is vaak een vrij zwaar bouwdeel, opgebouwd uit metselwerk van baksteen en mortel. Als het bovenste deel blijft staan en het onderste deel vervalt, hangt dat gewicht plotseling in de lucht. Een opvangconstructie neemt dat gewicht over en leidt het af naar de omliggende muren of vloer. Zonder zo’n constructie zakt of scheurt het metselwerk, wat op termijn ernstige schade geeft aan het bovenliggende deel van de schoorsteen en de aangrenzende constructie.
Veelvoorkomende situaties: je wil de schoorsteenmantel of voet in de woonkamer weghalen terwijl de schoorsteen op de verdieping of het dak nog aanwezig is. Of je breekt een kelder of begane grond open en de fundering van de schoorsteen vervalt daarmee gedeeltelijk. In al die gevallen heb je een doorlopende, dragende oplossing nodig vóórdat je begint met slopen.
Hoe werkt de schoorsteen opvangen constructie in de praktijk?
De meest gebruikte methode is het plaatsen van een stalen ligger, ook wel HEB- of HEA-ligger genoemd, direct onder het te behouden deel van de schoorsteen. Die ligger rust aan beide zijden op de dragende muren of op speciaal gemetselde of gestorte betonnen latten in de muurvlakken. Zo wordt het gewicht van de schoorsteen via de ligger overgedragen naar de wanden in plaats van naar het verdwijnende benedendeel.
Concreet ziet de volgorde er zo uit:
- Bepaal het gewicht van het bovenliggende deel van de schoorsteen (dit doet een constructeur op basis van het aantal lagen steen, de afmetingen en het soort metselwerk).
- Laat een constructeur de benodigde liggermaat berekenen. De dikte van de stalen balk hangt af van de overspanning en het gewicht. Ga nooit op gevoel zitten; een te lichte balk buigt door en de schoorsteen scheurt.
- Maak sleuven in de aangrenzende muren voor de oplegging van de ligger. Dit zijn de zogenoemde inlaatgaten of sparingen. Ze zijn breed genoeg zodat de oplegging minstens 10 tot 15 centimeter aan elke kant bedraagt.
- Breng de stalen ligger aan vóórdat je het onderste metselwerk verwijdert. Dit is de volgorde die je nooit mag omdraaien.
- Verwijder daarna het onderliggende metselwerk stap voor stap, van buiten naar binnen, zodat de ligger het gewicht geleidelijk overneemt.
- Vul de sparingen daarna op met beton of stevig metselwerk om de oplegging definitief vast te zetten.
Bij een houten balklaag is het soms mogelijk om de opvang te realiseren met zware houten balken, maar staal verdient in dit geval de voorkeur vanwege de grotere draagkracht bij een relatief kleine profielhoogte. Hout is gevoeliger voor doorbuiging en vochtige omstandigheden in een oude schoorsteen.
Wat kost een schoorsteen opvangen?
De kosten bestaan uit drie onderdelen: het advies van een constructeur, het materiaal (de stalen ligger), en het werk van een aannemer of metselaar. Een constructeur rekent voor een berekening van dit soort naar schatting rond 300 tot 600 euro in 2026, afhankelijk van de complexiteit. De stalen ligger zelf kost afhankelijk van het profiel en de lengte naar schatting 100 tot 400 euro. Het uitvoerende werk, inclusief het maken van de sparingen, het plaatsen van de ligger en het opmetselen, bedraagt naar schatting 500 tot 1.500 euro in 2026, afhankelijk van de toegankelijkheid en de aangrenzende constructie.
Doe-het-zelvers voeren dit soort werk soms zelf uit, maar dat is alleen verantwoord als je de constructeursberekening volgt en ervaring hebt met het werken met staal en metselwerk. Het zelf plaatsen van een te lichte of verkeerd opleggend stalen balk is een veel gemaakte fout die pas later zichtbaar wordt als scheuren.
Vergunning en overleg met een constructeur
Een schoorsteen opvangen constructie valt in de meeste gevallen onder constructief ingrijpen in een bestaand gebouw. Dat betekent dat je in principe een omgevingsvergunning nodig hebt als het gaat om een dragende constructie. Check dit bij jouw gemeente vóór je begint. Bij monumentale panden of woningen in een beschermd dorpsgezicht gelden extra regels.
Een constructeur inschakelen is geen luxe maar een noodzaak. Hij of zij bepaalt het exacte profiel van de ligger, de opleggingslengte, en of de omliggende muren het gewicht kunnen opnemen. Soms is een fundering of een extra steunpunt vereist als de draagmuur niet sterk genoeg is. Dit is informatie die je niet kunt opmeten of schatten; het vraagt om een berekening.
Veelgemaakte fouten bij het opvangen van een schoorsteen
De meest voorkomende fout is beginnen met slopen vóór de opvangconstructie op zijn plek zit. Zodra je het metselwerk onder de schoorsteen wegbreekt zonder dat de gewichten al zijn overgedragen, is het risico op instorting of scheuren direct aanwezig. Een tweede fout is het onderschatten van het gewicht. Metselwerk weegt al snel 1.800 tot 2.000 kilogram per kubieke meter. Een schoorsteen van twee etages hoog en gemiddelde afmeting kan al gauw enkele honderden kilogrammen wegen.
Een derde valkuil is de oplegging. Een stalen ligger die te kort in de muur rust, glijdt op termijn weg of drukt lokaal te hard in op het metselwerk van de muur, wat scheuren in de aangrenzende muur veroorzaakt. Houd altijd minimaal 10 centimeter oplegging aan, bij voorkeur meer.
Wil je alleen het onderste deel van de schoorsteen weghalen en is het bovenste deel relatief klein en licht? Dan kan in sommige gevallen een zwaar houten latei volstaan. Maar ook dan geldt: laat het berekenen. Eigen inschatting is hier de grootste risicofactor.
