Een schoorsteen afdekken doe je om regen, vogels en kou buiten te houden. Of je de schoorsteen nog gebruikt of niet maakt daarbij een groot verschil: voor een actieve schoorsteen gebruik je een schoorsteenkap die rook doorlaat, voor een ongebruikte schoorsteen kun je kiezen voor een volledige afdekplaat of een muurdoorvoer die de opening hermetisch sluit.
Waarom je een schoorsteen wilt afdekken
Een open schoorsteen zonder afdekking is een grote warmtelekkage. Warme lucht stijgt op en verdwijnt recht naar buiten. In de winter verlies je zo merkbaar meer warmte, wat direct merkbaar is op je energierekening. Daarbij trekt een open schoorsteen vocht aan. Regen en condens tasten het metselwerk aan van binnenuit, wat op den duur leidt tot scheurvorming en loskomend voegwerk.
Vogels zijn een ander praktisch probleem. Kauwen en duiven nestelen graag in schoorstenen. Een nest in de schoorsteen kan de trek blokkeren en brandgevaar opleveren als je de haard toch aansteekt. Ook ratten en muizen vinden een open schoorsteen een aantrekkelijke toegangsweg naar je huis.
Schoorsteen afdekken als je hem nog gebruikt
Gebruik je de schoorsteen nog voor een houtkachel, open haard of gasketel? Dan moet de opening vrij blijven voor rookafvoer, maar toch beschermd zijn tegen regen en vogels. Daarvoor gebruik je een schoorsteenkap, ook wel trekkap of windwijzer genoemd. Zo’n kap plaatst je bovenop de schoorsteen en laat rook ontsnappen, maar houdt neerslag en dieren buiten.
Schoorsteenkappen zijn er in verschillende vormen. De meest voorkomende zijn:
- Vaste kap met open zijden: eenvoudige afdekking die regen tegenhoudt, maar wind vrij doorlaat. Geschikt voor de meeste open haarden.
- Draaidiepkap (windwijzer): draait mee met de wind en zorgt voor een betere trek. Handig bij schoorstenen met trekproblemen.
- Anti-windkap: voorkomt dat wind de rook terugdrukt in de woonruimte. Nuttig bij schoorstenen die laag liggen ten opzichte van het dak of een nabijgelegen gebouw.
Laat je de kachel of haard al jaren niet meer gebruiken maar wil je de mogelijkheid openhouden? Plaats dan een kap met een sluitmechanisme of gebruik een schouwtje-dichtstopper (een opblaasbare ballon of rubberen stop) van binnenuit. Dat is een tijdelijke oplossing die je gemakkelijk terugdraait.
Schoorsteen afdekken als je hem niet meer gebruikt
Gebruik je de schoorsteen helemaal niet meer? Dan is volledige afsluiting verstandiger. Dit kan op twee manieren: bovenaan afdekken (buiten) of van binnenuit afsluiten (of allebei).
Afdekplaat bovenaan: je laat een stenen, leien of metalen plaat op de schoorsteen metselen of kitten. De opening wordt hiermee volledig afgesloten. Nadeel: als er toch vocht in de schacht zit, kan dit niet meer ontsnappen en kan het intern schade veroorzaken. Zorg daarom voor een kleine ventilatieopening (circa 15 mm) zodat de schacht droog blijft.
Van binnenuit afsluiten: je plaatst een rooster of afdekplaat met ventilatieopening op de rookkanaalopening aan de binnenkant, vlak boven de haardomlijsting. Dit houdt tocht en dieren buiten terwijl de schacht toch iets kan ademen.
Wil je het helemaal definitief aanpakken? Dan is de meest duurzame oplossing om de schoorsteen af te breken tot onder het dakoppervlak en het dak dicht te maken. Dat is een grotere ingreep, maar een gemetselde schoorsteen die langdurig niet onderhouden wordt, geeft vroeg of laat opnieuw problemen door verwering van het voegwerk en de schoorsteenplaat.
Materialen en kosten
Een eenvoudige schoorsteenkap van gegalvaniseerd staal of aluminium kost doorgaans tussen de 30 en 100 euro voor het materiaal. Een RVS of koperen kap is duurzamer en kost meer, maar gaat tientallen jaren mee zonder onderhoud. Arbeidskosten voor plaatsing door een dakdekker of metselaar zijn afhankelijk van de hoogte en toegankelijkheid van je dak.
Een afdekplaat in natuursteen of beton laten metselen kost inclusief materiaal en arbeid al snel tussen de 150 en 350 euro, afhankelijk van de afmetingen van de schoorsteen en de lokale arbeidsmarkt (schatting op basis van gangbare marktprijzen, 2026). Volledig afbreken van de schoorsteen is een grotere klus en kan bij een gemiddelde twee-onder-een-kapwoning oplopen tot 500 tot 1500 euro of meer, afhankelijk van de hoogte en het type constructie.
Waar je op moet letten bij het afdekken
Controleer altijd of er nog aansluiting is op een verwarmingsketel of geiser via de schoorsteen. Als dat het geval is, mag je de schacht nooit volledig afsluiten zonder die aansluiting eerst op een andere manier te verwijderen of veilig te stellen. Doe dit altijd samen met een erkend installateur.
Let ook op vogelnesten die al aanwezig zijn. In Nederland zijn broedende vogels en hun nesten beschermd onder de Wet Natuurbescherming. Verwijder een nest nooit tijdens het broedseizoen (globaal februari tot augustus). Wacht tot buiten het broedseizoen en reinig de schacht daarna grondig voor je afsluit.
Woon je in een beschermd stadsgezicht of monument? Dan heb je mogelijk een omgevingsvergunning nodig voor het aanbrengen van een afdekplaat of het afbreken van de schoorsteen. Controleer dit bij je gemeente voordat je begint.
Afdekken doe je bij voorkeur op een droge dag in het voor- of najaar, als het metselwerk droog is en je een goede hechting krijgt bij het kitten of metselen. Een goed afgedekte schoorsteen spaart energie, voorkomt vochtschade en houdt ongewenste gasten buiten.
