Een schoorsteen stutten doe je om het gewicht van het bovenliggende metselwerk tijdelijk of permanent op te vangen, zodat de schoorsteen niet verzakt of instort als de ondersteunende constructie eronder wegvalt. Dit is nodig bij het gedeeltelijk verwijderen van een schoorsteen, het aanpassen van de fundering, of het doorzagen van de schoorsteenmantel op een lager niveau. Stutten is geen optionele stap: zonder de juiste ondersteuning kan een schoorsteenpijl van honderden kilo’s ongecontroleerd zakken of kantelen.
Wanneer is stutten nodig?
Stutten is nodig zodra je de dragende verbinding van een schoorsteen doorbreekt. Dat gebeurt bij het verwijderen van een gedeelte van de schoorsteen, bijvoorbeeld alleen de begane grond-sectie of de doorvoer door een verdiepingsvloer. De secties daarboven rusten dan op niets meer, tenzij je ze tijdelijk opvangt. Ook bij sloopwerk in de directe omgeving van een schoorsteen, waarbij vloeren of muren worden weggebroken die de schoorsteen zijdelings stabiliseren, is stutten verstandig.
Een situatie die je vaak tegenkomt: de schoorsteen loopt door meerdere woonlagen en je wilt alleen het onderste gedeelte weghalen. Het gewicht van het bovenste deel, inclusief dakdoorbrekingen en schoorsteenpot, moet dan worden overgedragen naar een andere draagconstructie. Zonder stutten hangt dat gewicht letterlijk in de lucht.
Hoe je een schoorsteen stut: de aanpak stap voor stap
De methode hangt af van hoe groot het deel is dat je wilt ondersteunen en waar het gewicht naartoe kan worden afgeleid. De meest gebruikte aanpak werkt als volgt:
- Bepaal het gewicht en de positie. Schat hoe zwaar het te stutten gedeelte is. Een gemetselde schoorsteenpijp van één verdieping weegt al snel 300 tot 600 kilogram, afhankelijk van de steensoort, het voegwerk en de dikte van de wanden.
- Breng een stalen of houten balk aan. Vlak boven de te verwijderen sectie wordt een stalen HEA-balk of een zware houten balk (bijvoorbeeld een grenenhouten balk van minimaal 12×12 cm, afhankelijk van de overspanning) door het metselwerk gestoken. Deze balk neemt het gewicht van de bovenliggende schoorsteen over.
- Ondersteun de balk op beide uiteinden. De balk moet aan beide zijden rusten op een draagvlak dat het gewicht kan opvangen: een muur, een stijl of een extra stempelbalk op de vloer eronder. Gebruik stutjes of regelwerk om de balk strak te zetten.
- Controleer stabiliteit voor je begint te slopen. Duw, trek en controleer of er geen beweging in het metselwerk zit. Pas daarna verwijder je het onderdeel eronder.
Bij lichtere schoorstenen, zoals een dunwandige rookgasafvoer van prefab-elementen, volstaat soms een tijdelijk houten raamwerk van steigerplanken en stempels. Bij zwaar oud metselwerk is staal bijna altijd de betere keuze vanwege de hogere draaglast per centimeter breedte.
Staal of hout: wat gebruik je?
Voor de meeste situaties met oud, massief metselwerk is een stalen balk veiliger en stabiever dan hout. Staal buigt niet en is berekenbaarder in draagkracht. Een HEA-120 balk (lichtste gangbare HEA-profiel) heeft al een draagkracht van ruim 1000 kilogram bij korte overspanning, wat voor de meeste woonhuisschoorstenen voldoende is. Hout kan ook, maar vraagt een zwaardere doorsnede voor dezelfde kracht en is gevoeliger voor scheef staan of splijten onder puntbelasting.
Wil je de stutconstructie permanent houden als nieuwe steunstructuur? Gebruik dan altijd staal, eventueel voorzien van betonmortel om de balk vast te metselen in de vrijgekomen sleuf. Een tijdelijke houten stut verwijder je zodra de omliggende constructie de krachten overneemt.
Valkuilen en wat je niet moet onderschatten
De meest gemaakte fout is onderschatten hoe zwaar een schoorsteen werkelijk is. Oud rood metselwerk is dichter dan nieuw materiaal, en de mortellagen en bakstenen stapelen het gewicht snel op. Een schoorsteen die er klein uitziet, kan door zijn hoogte en massiviteit toch erg veel wegen.
Een tweede valkuil is de positie van de stutbalk te laag kiezen. Als je de balk te dicht bij de sloopzone aanbrengt, is er te weinig metselwerk om de krachten goed te verdelen. Zorg dat de balk minimaal twee lagen boven de te verwijderen zone zit, bij voorkeur op een punt waar het metselwerk nog intact en hecht is.
Let ook op de vloer of balk waarop jij je stut laat rusten. Een houten vloerplank of een relatief slanke vloerbalk is misschien niet sterk genoeg voor de puntbelasting. Spreid de kracht zo nodig met een brede plaat of extra regelwerk.
Wanneer schakel je een professional in?
Stutten van een schoorsteen valt in de meeste gevallen buiten wat een doorsnee doe-het-zelver veilig kan uitvoeren zonder technische kennis van constructies. Een schoorsteenpijp die door meerdere verdiepingen loopt, een schoorsteen die grenst aan een gedeelde muur (zoals bij een rijtjeshuis), of een situatie waarbij je niet zeker bent van het gewicht: dit zijn allemaal momenten waarop een constructeur of aannemer de situatie beter beoordeelt. De kosten van een beoordeling wegen niet op tegen de risico’s van een ingestorte schoorsteen of beschadigde vloerconstructie.
Stutten van een schoorsteen is technisch uitvoerbaar voor wie ervaring heeft met metsel- en timmerwerkzaamheden, maar het vraagt een goede inschatting van gewichten, krachten en de kwaliteit van het bestaande metselwerk. Twijfel je, huur dan op zijn minst een vakman in voor de beoordeling en laat de uitvoering begeleiden. Dat is goedkoper dan herstelwerk achteraf.
